{{tag>kontrahent kartoteka}}

====== Ogólne zasady posługiwania się programem "Firmatic" ======




W niniejszej instrukcji przedstawimy zasady wyszukiwania i edycji danych oraz sposoby poruszania się w programie komputerowym "Firmatic".


====== Organizacja danych w programie ======
Organizacja danych w programie jest następująca:


**Kartoteki **- zawierają dane np. o kontrahentach, towarach czy kontach księgowych. Mają charakter danych stałych, ulegają modyfikacji w razie potrzeby. Ilość danych w poszczególnych kartotekach jest nieraz bardzo duża (kilkadziesiąt tysięcy) a ilość informacji o jednej pozycji kartotekowej może dochodzić do kilkudziesięciu pól.


**Słowniki **- sposób organizacji jest zbliżony do kartoteki, jednak ilość pozycji słownikowych jest znacznie mniejsza i nie przekracza kilkuset, np. słownik województw, miast, akwizytorów itp.


**Dokumenty **- mają organizację zbliżoną do rzeczywistych dokumentów, tzn. posiadają nagłówek i linie (treść) oraz informacje o połączeniach z innymi dokumentami. Dokumenty stanowią najliczniejszą grupę danych, w poszczególnych klasach (kasowe, magazynowe, handlowe itp.) ilość dokumentów rejestrowanych w ciągu jednego roku nierzadko przekracza kilkaset tysięcy.


**Parametry systemu **- określają sposób działania programu, część parametrów jest ustawiana przez producenta a część jest dostępna dla użytkownika programu. Parametry jako dane wprowadzane są do systemu przed rozpoczęciem jego eksploatacji i rzadko ulegają modyfikacji.



====== Wejście do programu ======
 
Program uruchamia się za pomocą przeglądarki internetowej. Do używania programu Firmatic zaleca się stosowanie przeglądarki internetowej Firefox - system został napisany z myślą o tej przeglądarce i na innych przeglądarkach może nie działać właściwie.

W pasku adresu należy wpisać adres IP serwera, na którym zainstalowany jest Firmatic. Adres ten można uzyskać od administratora sieci.

Następnym krokiem jest zalogowanie się do programu Firmatic - należy wpisać nazwę użytkownika w pole „Nazwa użytkownika” i hasło w pole "Hasło" a następnie nacisnąć Enter. Identyfikator użytkownika oraz wszystkie dane o nim wprowadza administrator systemu w opcji Administracja, tam też można dokonać zmiany hasła użytkownika oraz zmodyfikować listę uprawnień.



====== Obsługa Menu ======
 


Obsługa menu odbywa się za pomocą myszki. Wybór i kliknięcie wybranej pozycji powoduje otwarcie żądanej funkcji. Powrót do nadrzędnego menu możemy uzyskać naciskając klawisz F4 lub Esc lub też klikając przycisk {{:wiki:esc.jpg}} w lewym górnym rogu ekranu.

====== Najczęściej stosowane klawisze i ich znaczenie w systemie Firmatic ======

W programie Firmatic zostało zdefiniowanych kilka funkcji (operacji) realizujących określone potrzeby użytkownika. Uruchomienie tych funkcji odbywa się w momencie naciśnięcia odpowiedniej kombinacji klawiszy. Poszczególnym kombinacjom klawiszy odpowiadają przyciski, które znajdują się przy poszczególnych polach oraz w pomarańczowym pasku na górze ekranu. Dodatkowo, po lewej stronie ekranu znajduje się przycisk "MENU POMOCNICZE" - jego kliknięcie spowoduje pojawienie się listy przycisków dostępnych w danej funkcji programu wraz z ich opisami.


**F1 **, **przycisk {{:wiki:f1.jpg}}** - uruchamia operację np. wyboru dokumentów za pomocą okna wyboru z określonymi w nim parametrami; uruchamia zestawienia; uruchamia procedury generujące raporty; w oknie wydruku uruchamia wydruk z parametrami określonymi w tym oknie.


**przycisk "Funkcje dodatkowe"** - pozwala na uruchomienie dodatkowych, niedostępnych w standardowym menu, funkcji.


**F4 **, **Esc **, **przycisk {{:wiki:esc.jpg}}** - kończy wykonywanie danej opcji programu; wyjście z linii do nagłówka dokumentu.


**F5 **, **przycisk {{:wiki:f5.jpg}}** - kończy edycję dokumentu lub elementu kartoteki i przechodzi do edycji następnego rekordu.


**F6**, **przycisk {{:wiki:f6.jpg}}** - uruchamia procedurę wydruku dokumentu, browsera, zestawienia.


**F9**, **przycisk {{:wiki:f9.jpg}}** – wstawia pustą linię w treści dokumentów, pomiędzy wcześniej wprowadzone linie.


**F10**, **przycisk {{:wiki:f10.jpg}}** - usuwa (kasuje): cały dokument jeżeli kursor w momencie naciśnięcia tego klawisza był w nagłówku dokumentu; linię dokumentu jeżeli kursor w momencie naciśnięcia tego klawisza był w treści dokumentu; element kartoteki; element słownika itp.


**Tab ** (klawisz tabulacji) - przesuwa kursor między polami zgodnie z ruchem wskazówek zegara.


**Shift Tab **- przesuwa kursor między polami przeciwnie do ruchu wskazówek zegara.


**Enter **- zatwierdza dokonanie wyboru na poziomie pola.


**Page Down**, **przycisk {{:wiki:page-down.jpg}}** - klawisz umożliwiający przejście z nagłówka dokumentu do linii.


**Ctrl - F**, **przycisk {{:wiki:ctrl-f.jpg}}** (naciśnięte jednocześnie) - LISTA - wyświetla listę elementów (dokumentów, kontrahentów, towarów itp.) dostępną w danym polu. Wprowadzenie kilku znaków (liter) w danym polu ogranicza listę dostępnych elementów tylko do tych, których nazwa lub identyfikator zaczynają się od wprowadzonych liter.


**Ctrl - O **, **przycisk {{:wiki:ctrl-o.jpg}}** (naciśnięte jednocześnie) - KOLEJNY NUMER - funkcja ta podpowiada numer kolejny lub jeden z numerów wcześniej usuniętych (dziur w numeracji).


**Ctrl - V**, **przycisk {{:wiki:ctrl-v.jpg}}** (naciśnięte jednocześnie) – KOPIOWANIE REKORDU - funkcja ta pozwala na kopiowanie rekordów danej kartoteki. Np. wprowadzając nową fakturę można skopiować którąś z wcześniej wprowadzonych lub wprowadzając nowy towar można skopiować jakiś podobny wprowadzony wcześniej itp.


**Alt - Q**, **przycisk {{:wiki:alt-q.jpg}}** (naciśnięte jednocześnie) - WYSZUKIWANIE - wyświetla dodatkowe okno wyboru dla elementów mogących się pojawić w danym polu, np. dokumentów, kontrahentów, towarów itp.


**Alt - F**, **przycisk {{:wiki:alt-f.jpg}}** (naciśnięte jednocześnie) - PARAMETRY WYSZUKIWANIA - wyświetla okno wyboru o bardzo szerokim zakresie ustawiania parametrów wyszukiwania.


**Alt - ↑**, **przycisk ** (naciśnięte jednocześnie Alt - strzałka w górę) - POBIERZ- wyświetla okno wyboru dokumentu który możemy połączyć (skopiować do …) z dokumentem, w którym używamy tej kombinacji.


**Alt - →**, **przycisk {{:wiki:end.jpg}}** (naciśnięte jednocześnie Alt - strzałka w prawo) – ustawia kursor na ostatniej linii browsera lub linii dokumentu.


**Alt - ←**, **przycisk {{:wiki:home.jpg}}** (naciśnięte jednocześnie Alt - strzałka w lewo) – ustawia kursor na pierwszej linii browsera lub linii dokumentu.


**Alt - T**, **przycisk {{:wiki:alt-t.jpg}}** (naciśnięte jednocześnie) – KOLEJNY POZIOM wyświetla hierarchię towarów, najpierw towary będące nadrzędnymi w stosunku do innych, kolejne naciśnięcia tej kombinacji klawiszy powodują wyświetlanie kolejnych poziomów „drzewa” grupy towarowej. Ta kombinacja klawiszy działa wszędzie tam gdzie wybieramy towar, np. kartoteka towarów i usług, linie dokumentów magazynowych itp.


====== Wyszukiwanie dokumentów ======
 
Aby można było łatwo wyszukiwać dokumenty według różnych kryteriów, zostały opracowane mechanizmy, które to umożliwiają. Należy do nich okno wyboru. Jego zawartość jest różna w zależności od rodzaju danych, które wyszukujemy, ale zasada działania jest zawsze taka sama. 
W oknie znajdują się pola; wypełnienie każdego z nich jest równoznaczne z ustaleniem kryterium wyszukiwania. Wypełnienie kilku pól oznacza, że program wyszuka tylko te dokumenty, które równocześnie spełniają wszystkie kryteria wyszukiwania - pola występujące w oknie wyboru działają jak filtr nałożony na wyszukiwane dokumenty.
Jeżeli przeszukiwana kartoteka jest bardzo duża, czas odpowiedzi systemu może być zauważalny w przypadku zlecenia wyszukiwania dokumentu bez żadnych warunków. W celu ustalenia bardziej precyzyjnych kryteriów wyszukiwania można korzystać z funkcji PARAMETRY WYSZUKIWANIA (Alt-F), pozwalającej ściślej określić zakres wyszukiwanych dokumentów. 

Jeśli wiemy, jaki konkretnie dokument chcemy wyświetlić, możemy wpisać np. jego numer w odpowiednie pole - spowoduje to wyświetlenie żądanego dokumentu.

Okno wyszukiwania zawierać może następujące pola:

**Lista:** - w tym polu możemy wskazać listę dokumentów, wśród których chcemy dokonywać wyboru. Listy dokumentów przygotowujemy wcześniej (patrz: Sposób przygotowania i obsługi list). Uzyskanie żądanej listy jest możliwe przez wyświetlenie wszystkich dostępnych dla danego użytkownika list dokumentów, ustawieniu podświetlonej belki na żądanej liście i naciśnięciu klawisza Enter. Aby wyświetlić dostępne listy należy nacisnąć kombinację klawiszy Ctrl-F. Jeżeli w polu lista wprowadzimy jakieś znaki (litery) i naciśniemy Ctrl-F wtedy otrzymamy listę ograniczoną tylko do tych elementów, których nazwa zaczyna się od wcześniej wprowadzonych znaków. Wybranie listy spowoduje, że zakres dokumentów do wyboru zostanie ograniczony tylko do tych, które zawiera wybrana lista. Wybór listy przyśpiesza procedurę wyboru dokumentów.


**Od: do:** - w tych polach wpisujemy zakres dat wystawienia dokumentów, wśród których chcemy dokonać wyboru. Zakres dokumentów do wyboru jest ograniczony tylko do tych, których data wystawienia zawarta jest w przedziale dat od: do:.


**Komórka:** - w tym polu dostępna jest kartoteka komórek organizacyjnych. Komórkom organizacyjnym nadaje się atrybuty określające jej znaczenie i rolę w przedsiębiorstwie. W zależności od posiadanych atrybutów komórka jest wyświetlana tylko "tam gdzie trzeba", np. komórka traktowana jako magazyn pojawi się tylko w oknie wyboru dokumentów magazynowych, komórka będąca kasą pojawi się tylko w dokumentach kasowych itd. W dokumentach handlowych pole komórka pojawi się tylko wtedy gdy zostanie ustawiony odpowiedni parametr systemu (może on być ustawiony wyłącznie przez producenta oprogramowania). Numeracja dokumentów dla poszczególnych komórek organizacyjnych musi być prowadzona oddzielnie. W tym polu dostępna jest funkcja LISTA (Ctrl-F), lub może ono być edytowane z kontrolą zgodności z dostępną kartoteką (słownikiem). Zakres dokumentów, z których zostanie dokonany wybór jest oczywiście ograniczony tylko do tych, które zostały wystawione we wskazanej komórce organizacyjnej.


**Symbol:** - to pole służy do wyboru symbolu dokumentu, który mamy zamiar edytować (stworzyć nowy lub poprawić treść stworzonego wcześniej). W tym polu dostępny jest słownik tych symboli dokumentów, którym w definicji  nadano odpowiednie atrybuty - patrz Specjalne->Słowniki->Symboli dokumentów. Edycji tego pola możemy dokonywać za pomocą funkcji LISTA (Ctrl-F) lub wpisując wartości ręcznie, jednak z kontrolą zgodności z dostępną kartoteką (słownikiem). Wskazanie określonego symbolu ogranicza zakres wyboru dokumentów do tych o wskazanym przez nas symbolu.


**Numer:** - w tym polu dokonywany jest wybór numeru dokumentu do edycji. Jeżeli mamy zamiar dokonać edycji już istniejącego dokumentu, to możemy wybrać go używając funkcji LISTA (Ctrl-F) lub dokonać edycji z kontrolą zgodności z dostępną listą dokumentów.
W polu numer możemy również wskazać konkretny numer dokumentu jeżeli go oczywiście znamy i nacisnąć klawisz F1. Spowoduje to natychmiastowe wybranie dokumentu o wskazanym numerze.


**Rok:** - Pole służy do wprowadzania roku dla danego dokumentu. Po jego uzupełnieniu, system wyszuka wszystkie dokumenty wystawione w danym roku. System podpowiada zawsze rok z daty ostatnio edytowanego dokumentu. Jeżeli był to dokument bieżący to jego data powstaje na podstawie daty systemowej. Jeżeli w definicji aktualnego dokumentu zaznaczamy, że numeracja odbywa się w cyklach miesięcznych to w polu rok należy umieścić również numer miesiąca którego żądany dokument ma dotyczyć. Jeżeli w polach data od: … do: … wpisaliśmy chociaż jedną datę, pole "Rok" jest ignorowane.


**Lista kontrahentów:** - w tym polu możemy wskazać listę kontrahentów wśród których chcemy dokonywać wyboru kontrahenta w polu „Kontrahent”. Listy kontrahentów przygotowujemy wcześniej (patrz: Sposób przygotowania i obsługi list). Uzyskanie żądanej listy jest możliwe przez wyświetlenie wszystkich dostępnych dla danego użytkownika list kontrahentów, ustawieniu podświetlonej belki na żądanej liście i naciśnięciu klawisza Enter. Aby wyświetlić dostępne listy należy nacisnąć kombinację klawiszy Ctrl-F. Jeżeli w polu lista wprowadzimy jakieś znaki (litery) i naciśniemy Ctrl-F, wtedy otrzymamy listę ograniczoną tylko do tych elementów, których nazwa zaczyna się od wcześniej wprowadzonych znaków. Zakres dostępnych dokumentów zostanie ograniczony tylko do tych, które zostały wystawione dla kontrahenta należącego do wskazanej przez nas listy.


**Kontrahent:** - w tym polu wprowadzamy symbol kontrahenta, dla którego wystawiamy lub wyszukujemy dokument. Kartoteka kontrahentów jest dostępna za pomocą funkcji LISTA (Ctrl-F) lub WYSZUKIWANIE (Alt-Q).


Po dokonaniu wyboru dokumentu, używając klawisza F1 przechodzimy do edycji nagłówka wybranego dokumentu. Takie samo działanie ma klawisz Enter użyty w ostatnim polu okna, czyli w polu "Kontrahent".
Klawisz F1 powoduje zatwierdzenie okna w momencie naciśnięcia. 
Przykład: wypełnienie pola symbol, kontrahent i rok, a pozostawienie pustym pola numer oraz naciśnięcie klawisza F1 spowoduje wyświetlenie listy wszystkich dokumentów o danym symbolu i roku dla danego kontrahenta. Podczas obsługi okna wyboru można skorzystać z funkcji PARAMETRY WYSZUKIWANIA (Alt-F), umożliwia ona wyszukiwanie dokumentów według bardzo skomplikowanych warunków.


Wszystkie pola w oknie wyboru połączone są operatorem logicznym „i” (AND) tworząc warunek wyszukiwania danego dokumentu.


Wartości wszystkich pól w oknie wyszukiwania z wyjątkiem pola „numer” są ustawiane na podstawie poprzednich ustawień dla danego użytkownika.


Podczas wykonywania operacji związanych z oknem wyboru, użytkownik ma możliwość precyzyjnego określenia sposobu działania programu w tym miejscu. Można tego dokonać wybierając z "Funkcji dodatkowych" opcję "Właściwości".

Znaczenie poszczególnych pól jest następujące:

**Prw** - Flaga TAK ustawiona w tym polu określa, które z pól dostępnych w oknie jest pierwsze, tzn. gdzie po wejściu do niego ustawia się kursor. Tylko jedno pole może być pierwsze.


**Spc** - Flaga TAK ustawiona w tym polu określa, które z pól dostępnych w oknie jest określone jako **specjalne**. Polem określonym jako specjalne można sterować używając do tego celu dwóch flag:

  * **Enter na specjalnym polu = Start: TAK** - flaga TAK oznacza, że klawisz Enter naciśnięty w polu oznaczonym jako specjalne działa jak klawisz F1.
  * **Enter na specjalnym polu = Pierwszy wolny: TAK** - flaga TAK oznacza, że klawisz Enter naciśnięty w polu oznaczonym jako specjalne działa jak klawisze Ctrl-O – kolejny numer.


**Cz** - Flaga TAK w tym polu oznacza, że po ponownym wejściu do okna wyboru poprzednio wprowadzona wartość tego pola zostanie skasowana (wyczyszczona). Podobnie NIE oznacza, że po ponownym użyciu okna wyboru wartość danego pola zostanie zachowana.


**Brać domyślną komórkę z rodzajów dokumentów: TAK** – W definicji symboli dokumentów możemy określić domyślną komórkę dla danego dokumentu a w/wym. flaga oznacza, czy wskazana tam komórka będzie podpowiadana po wejściu do małego okienka.\\ 


====== Tworzenie nowego dokumentu ======

Tworzenie nowego dokumentu odbywa się z poziomu okna wyboru dokumentu. Nowy dokument tworzy się poprzez nadanie nowego numeru dokumentu i naciśnięcie F1 - powoduje to wygenerowanie pustego dokumentu o wskazanym numerze i otwarcie jego nagłówka. Numer dokumentu można nadać wpisując go ręcznie, lub stosując kombinację klawiszy Ctrl-O (KOLEJNY NUMER). Funkcja KOLEJNY NUMER utworzy nowy numer automatycznie - rekomenduje się nadawanie numerów w ten sposób.

Poniżej znajdują się dodatkowe informacje dotyczące numeracji dokumentów:

**1.** Jeżeli w definicji symbolu tworzonego dokumentu flaga "Obligatoryjna kolejność nr" ustawiona jest na NIE - wtedy w pole "Numer" możemy wpisać dowolny numer, którego format zostanie sprawdzony ze zdefiniowanym dla danego symbolu w polu "Format numeru" formatem. System kontroluje jednak, czy nie istnieje już dokument o tym samym symbolu i numerze.


**2.** Jeżeli w definicji symbolu dokumentu nakazaliśmy kontrolę ciągłości numeracji, to oprócz kontroli poprawności formatu numeru, zostanie sprawdzona kolejność (ciągłość) numeracji w momencie zatwierdzenia dokumentu (aby uniknąć konieczności zatwierdzania wszystkich dokumentów można w definicji symbolu ustawić na TAK flagę "Domyślne zatwierdzenie"). Wygenerowanie kolejnego numeru jest możliwe przy użyciu funkcji KOLEJNY NUMER - (Ctrl-O). W procesie kontroli ciągłości numeracji uwzględniana jest również data dokumentu, dzięki czemu nie dopuszcza się sytuacji, w której kolejność następowania numerów nie odpowiada chronologii powstawania dokumentów.


**3.** W niektórych dokumentach funkcja nadawania kolejnych numerów działa automatycznie tj. bez naciskania klawiszy (Ctrl-O), jest tak np. w zamówieniu obcym (dyspozycji sprzedaży).

====== Dodawanie notatek (załączników) ======

Do większości dokumentów oraz elementów kartotek w systemie można dodawać notatki. Jeśli taka możliwość występuje, w menu u góry ekranu będą znajdować się przyciski {{:wiki:otworz notatke.jpg}} {{:wiki:importuj notatke.jpg}} {{:wiki:edytuj opisy.jpg}} {{:wiki:nowa notatka.jpg}} {{:wiki:usun notatke.jpg}}. Załączone notatki są widoczne dla wszystkich użytkowników Firmatica, którzy mają dostęp do konkretnego dokumentu.

Przycisk {{:wiki:otworz notatke.jpg}} pozwala otworzyć listę załączonych notatek. Jego kliknięcie spowoduje otwarcie okna zawierającego wszystkie załączone notatki - dwukrotne kliknięcie na wybranej notatce spowoduje jej otwarcie.

Przycisk {{:wiki:importuj notatke.jpg}} pozwala załączyć notatkę do dokumentu lub elementu kartoteki. Notatką w tym przypadku może być jakikolwiek plik, np.: rysunek lub zdjęcie, plik w formacie PDF, plik w formacie Word lub Excel. Dzięki tej funkcji można przykładowo załączyć do faktury obcej jej zeskanowany obraz lub też załączyć umowę o współpracy do kartoteki danego kontrahenta. Należy pamiętać o tym, że załączane pliki są zapisywane w bazie danych i zbyt duża ich ilość lub zbyt duży rozmiar mogą wpłynąć na szybkość działania systemu, dlatego zaleca się nie załączanie plików o zbyt dużym rozmiarze. Ponadto, w systemie istnieje ograniczenie wielkości załączanej notatki - nie może być ona większa niż...

Przycisk {{:wiki:nowa notatka.jpg}} pozwala stworzyć notatkę w formacie Word lub Excel. Jego kliknięcie spowoduje otwarcie jednego z dwóch programów. Po wprowadzeniu treści i zapisaniu pliku, notatka zostaje załączona i zapisana w bazie danych.

Przycisk {{:wiki:edytuj opisy.jpg}} pozwala na edycję nazw załączonych notatek. Jego kliknięcie spowoduje otwarcie listy notatek, gdzie można zmienić nazwy załączonych plików. Zatwierdzenie zmian dokonuje się za pomocą klawisza Enter.

Przycisk {{:wiki:usun notatke.jpg}} pozwala usuwać załączone notatki. Jego kliknięcie powoduje otwarcie listy notatek. W celu usunięcia notatki należy ją zaznaczyć, po czym kliknąć przycisk {{:wiki:enter.jpg}} Spowoduje to usunięcie notatki z bazy danych.


====== Wybór elementów kartotek ======

Część danych gromadzonych w systemie FIRMATIC jest zorganizowana na wzór kartoteki. Wyboru tych danych dokonujemy za pomocą okna wyboru, które umożliwia wybór z już istniejących elementów lub dopisywanie nowych. Dla różnych kartotek zawartość tego okna będzie różna ale zasada działania pozostaje zawsze taka sama. Okno wyboru dla kartotek działa analogicznie do okna wyboru dokumentów.


Przykładowo okno wyboru kontrahentów składa się z następujących pól:


**Lista** - w tym polu możemy wskazać listę kontrahentów wśród których chcemy dokonywać wyboru kontrahenta w polu „Kontrahent”. Listy kontrahentów przygotowujemy wcześniej (patrz: Sposób przygotowania i obsługi list). Uzyskanie żądanej listy jest możliwe przez wyświetlenie wszystkich dostępnych dla danego użytkownika list kontrahentów, ustawieniu podświetlonej belki na żądanej liście i naciśnięciu klawisza Enter. Aby wyświetlić dostępne listy należy nacisnąć kombinację klawiszy Ctrl-F. Jeżeli w polu lista wprowadzimy jakieś znaki (litery) i naciśniemy Ctrl-F, wtedy otrzymamy listę ograniczoną tylko do tych elementów, których nazwa zaczyna się od wcześniej wprowadzonych znaków. Jeżeli pole "Lista" zostanie wypełnione, wtedy zakres elementów kartoteki, które możemy wybrać jest ograniczona tylko do tych, które należą do wybranej listy.


**Symbol** - jest to unikalny identyfikator każdego kontrahenta. Użycie funkcji KOLEJNY NUMER (Ctrl-O) spowoduje, iż system podpowie kolejny wolny numer w kartotece (w celu dodania nowej pozycji do kartoteki kontrahentów). Można w to pole wpisać dowolny nowy symbol, a system sprawdzi czy taki symbol już istnieje zgodnie z zasadą unikalności symboli. 
Można też wybrać symbol danego kontrahenta w celu edycji jego danych przy użyciu funkcji LISTA (Ctrl-F). Wpisanie (lub wybranie z LISTY) symbolu już istniejącego spowoduje edycję kontrahenta zapisanego już w systemie w celu zmiany jego danych.


**Skrót nazwy** - pole to służy do wyszukiwania pozycji w kartotece wg nazwy skróconej kontrahenta. Wyboru kontrahenta dokonuje się przy użyciu funkcji LISTA. Zgodność danych wprowadzonych w pole ręcznie jest sprawdzana z dostępnym słownikiem.


**Województwo** - wybór ze słownika województw za pomocą funkcji LISTA. Wybór województwa ogranicza możliwość wyboru miasta tylko do miast z danego województwa.


**Miasto** - pole służy do wyszukiwania pozycji w kartotece wg nazwy miasta. Edycja z kontrolą zgodności z dostępnym słownikiem. Wybór przy użyciu funkcji LISTA. Wybór miasta ogranicza zakres kontrahentów, których możemy wybrać tylko do tych z danego miasta.


**NIP** - Służy do wyszukiwania pozycji w kartotece wg NIP-u kontrahenta. NIP można wprowadzić rozdzielając grupy cyfr myślnikami lub nie, nie ma też znaczenia format, w jakim wpisany jest NIP danego kontrahenta. Edycja z kontrolą zgodności z dostępnym słownikiem. Wybór przy użyciu funkcji LISTA.


**REGON** - pole służy do wyszukiwania pozycji w kartotece wg regonu kontrahenta. Edycja z kontrolą zgodności z dostępnym słownikiem. Wybór przy użyciu funkcji LISTA.


**PESEL** - pole służy do wyszukiwania pozycji w kartotece wg nr PESEL. Edycja z kontrolą zgodności z dostępnym słownikiem. Wybór przy użyciu funkcji LISTA.


Przy użyciu funkcji LISTA, sortowanie kontrahentów nastąpi wg pola, na którym aktualnie znajduje się kursor, przy czym litery (i cyfry) wpisane w to pole działają jak filtr.


Wszystkie pola w oknie wyboru połączone są operatorem logicznym „i” (AND), tworząc warunek wyszukiwania danego elementu kartoteki.


Dane słownikowe wyszukujemy w sposób analogiczny jak dane kartotekowe.


====== Sposób przygotowania i obsługi list ======

LISTA jest mechanizmem, który został zaprojektowany i stworzony w celu dokładniejszego i szybszego wyszukiwania danych. Tworzenie LISTY polega na zgrupowaniu elementów interesującej nas kartoteki według ściśle określonych warunków lub wobec ich braku w trybie ręcznym według potrzeb użytkownika.


Przygotowania i obsługi LIST dokonujemy w opcji SPECJALNE/LISTY


Okienko wyboru:



**Użytkownik: -** przygotowanie listy może się odbywać dla konkretnego użytkownika lub dla wszystkich użytkowników systemu. To czy dany użytkownik ma dostęp do wszystkich list czy tylko do swoich jest określone odpowiednim uprawnieniem. W tym polu wpisujemy identyfikator użytkownika dla którego jest tworzona lista. Najczęściej jest to identyfikator operatora.


**Symbol: -** w tym polu nadajemy tworzonej liście identyfikator (nazwę). Może on być dowolny, jednak system czuwa nad tym, aby nie powtórzyły się dwa jednakowe w całym systemie.


**Listy – Nagłówek**.




**Symbol: -** symbol listy przepisuje się z okienka wyboru jednak można go tu jeszcze zmienić.


**Kartoteka: -** w tym polu znajduje się lista dostępnych w systemie kartotek. W tym rozumieniu również kartotek (zbiorów) dokumentów (np. nagłówków i linii faktur, raportów kasowych itp.). Wybranie konkretnej kartoteki spowoduje, że lista będzie tworzona z elementów należących do niej.


**Opis: -** pole typu tekstowego, służy do zamieszczenia dowolnego opisu listy.


**Użytkownik: -** pole przepisuje się z okna wyboru.


**Warunek –**TAK oznacza, że z daną listą jest związany warunek. Informacja ta jest o tyle istotna, że istnienie wielu list z zadanym warunkiem może w zauważalnym stopniu spowolnić działanie systemu podczas operacji zapisu informacji do tabel, z którymi są związane listy z aktywnym warunkiem.


Ponadto na ekranie znajdują się przyciski programowe pozwalające na uruchomienie odpowiednich procedur. Ustawiając kursor na danym przycisku (w polu określonym nawiasami kwadratowymi) naciskamy klawisz Spacja lub F1.


**[Dodaj element] - ** uruchomienie tej procedury powoduje dodanie do listy tych elementów wskazanej wcześniej kartoteki, które spełniają związany z listą warunek (jeżeli został wprowadzony).


**[Usuń element] - ** ta procedura usuwa z listy elementy, które nie spełniają warunku związanego z listą.


**[Zadaj warunek] - ** ta procedura uruchamia proces definiowania warunku dla bieżącej listy. Plansza definiowania warunku jest zawsze odpowiednia do wcześniej wybranej kartoteki.


Przykład planszy definiowania warunku dla kartoteki „Towary i Usługi”:




**[Usuń warunek] - ** usuwa wcześniej zdefiniowany warunek dla bieżącej listy.


Do treści listy (zawartości) przechodzimy za pomocą klawisza Page Down


Jeżeli naszym celem jest sporządzenie listy elementów, które nie mają wypełnionego określonego pola, wtedy w planszy warunku w tym polu wpisujemy słowo barak w nawiasach kwadratowych -[brak].


Np. poszukujemy towaru, który nie jest przypisany do żadnej grupy cenowej.


W polu warunku – Grupa cenowa wpisujemy [brak]. Warunek zapisujemy F1 i uruchamiamy procedurę dodawania elementów do listy. Wszystkie towary nie przypisane do żadnej grupy cenowej znajdą się w naszej liście.


**Listy – Treść** – przejścia do treści listy dokonujemy klawiszem PgDn.


Zawartość listy:


**Lp.: -** pole niedostępne do edycji. System wypełnia je automatycznie.


**Symbol: -** symbol elementu należącego do listy. W tym polu działa funkcja WYSZUKIWANIE ( Esc-Q ) i LISTA ( Ctrl F )


**Opis: -** pole typu tekstowego.


Oprócz automatycznego generowania listy jest również możliwe tworzenie jej ręczne.


Listy tworzone automatyczne są podtrzymywane przez system tzn. każdy nowy element kartoteki związanej z listą, który spełni warunek z nią związany zostanie dopisany do listy. Podobnie każdy element, który przestanie spełniać warunek zostanie z listy usunięty. Operacje dodawania i usuwania elementów dokonują się w momencie zapisu, po wprowadzeniu nowego lub edycji starego rekordu.


====== Obsługa zestawień ======
 
Zestawienia służą do prezentowania informacji na wybrany temat. Korzystają one z danych zapisanych w systemie, m.in. w postaci kartotek czy dokumentów. Dostęp do wszystkich dostępnych zestawień odbywa się za pomocą menu "Zestawienia".

Wywołanie każdego zestawienia rozpoczyna się od ekranu filtra. Działa on w sposób analogiczny do okna wyszukiwania dokumentów czy kartotek. Wypełniając poszczególne pola tworzymy warunki, według których zostanie wygenerowane zestawienie. Przykładowo można określić zakres czasowy czy typ dokumentu, którego dotyczy zestawienie. 
Po wypełnieniu odpowiednich pól w filtrze i naciśnięciu F1 następuje wygenerowanie zestawienia. Dla części zestawień, dane pojawiają się od razu na ekranie, dla części pojawia się okno wydruku, za pomocą którego dokonuje się wydruku zestawienia na drukarce lub wyświetla się je ekranie. Większość zestawień można wygenerować w formie pliku Excel. Szczegółowy opis konkretnego zestawienia można znaleźć klikając na link "Pomoc kontekstowa" w menu "Pomoc" po lewej stronie ekranu przeglądarki z systemem FIRMATIC.

Jeśli zbiór danych, których dotyczy zestawienie jest duży, czas generowania zestawienia może trwać nawet kilka minut. Żeby wygenerować zestawienie szybciej, należy zawęzić kryteria wyszukiwania. Przykładowo, w przedsiębiorstwie, które posiada wiele magazynów i wiele indeksów towarowych, generowanie zestawienia "Stany magazynowe na dzień" dla wszystkich magazynów może trwać stosunkowo długo, natomiast zestawienia dla jednego, wybranego magazynu lub dla wybranych towarów zostanie wygenerowane stosunkowo szybko.

**Poniżej przeanalizujemy tworzenie zestawienia na przykładzie zestawienia należności (Zestawienia->Sprzedaży->Należności).**

W ekranie filtra dostępne są następujące pola:

**Komórki** - jeżeli wariant oprogramowania udostępnia możliwość zastosowania komórek w dokumentach handlowych, wówczas zestawienie należności można uzyskać dla konkretnej komórki organizacyjnej; należy wówczas wpisać symbol komórki lub wybrać jej nazwę korzystając z funkcji LISTA. Pozostawienie tego pola pustym oznacza, że zestawienie będzie sporządzone dla dokumentów handlowych własnych wystawionych we wszystkich komórkach organizacyjnych.


**Symbole faktur** - pole służy do wprowadzania symboli dokumentów handlowych własnych (faktur/rachunków), jakie powinno zawierać zestawienie. Symbole można wprowadzać wprost lub korzystać z funkcji LISTA. Jeżeli pole to pozostanie puste, wówczas w zestawieniu pojawią się wszystkie rachunki i faktury sprzedaży.


**Okres ew. od: do** - pole służy do wprowadzenia przedziału czasowego, w jakim zostały wystawione interesujące nas dokumenty o podanych wyżej symbolach.


**flaga Odsetki dokładne** - wartość TAK oznacza, że zestawienie ma zawierać wyliczone odsetki za zwłokę w płatnościach; wartość NIE oznacza, że zestawienie nie musi zawierać wyliczonych odsetek.


__**Zapłacone: -** należy wprowadzić jedną z wartości kluczowych: TAK - zestawienie obejmie tylko dokumenty zapłacone NIE - zestawienie obejmie tylko dokumenty niezapłacone ? - zestawienie obejmie wszystkie dokumenty__

__
**Tylko niezapłacone w terminie: -** należy wprowadzić jedną z wartości kluczowych: TAK - zestawienie obejmie tylko te dokumenty, które nie zostały zapłacone we wskazanym na nich terminie; NIE - zestawienie obejmie wszystkie dokumenty, które spełniają warunki podane w pozostałych polach.__


**flaga Zatwierdzone** - wartość TAK oznacza, że zestawienie obejmie tylko dokumenty zatwierdzone; wartość NIE oznacza, że zestawienie obejmie tylko dokumenty niezatwierdzone.

**Należności na dzień** - w polu tym należy określić datę, do której powinny być badane należności o podanych wyżej warunkach. Zestawienie pokazuje stan należności na wskazany w tym polu dzień.


**Kontrahent** - pole to służy do wprowadzenia symbolu kontrahenta, którego należności chcemy uzyskać na zestawieniu. Można wpisać symbol nadany kontrahentowi w kartotece, skorzystać z funkcji LISTA (Ctrl-F) lub WYSZUKIWANIE (Alt-Q, Esc-Q). Jeżeli pole to pozostanie puste, zestawienie obejmie należności dla wszystkich występujących na dokumentach kontrahentów.


**Akwizytor** - w tym polu możemy wpisać akwizytora za pomocą funkcji LISTA. Wypełnienie tego pola spowoduje, że zestawienie należności zostanie ograniczone tylko do faktur danego akwizytora.


**Trasa** - pole trasa działa analogicznie jak akwizytor, dotyczy faktur przypisanych do danej trasy.


**Biuro** - dzięki powiązaniu słownika akwizytorów ze słownikiem biur możemy wypełniając to pole uzyskać obraz należności dla danego biura.


**Waluty** - w polu tym należy wprowadzić symbol waluty wpisując go wprost lub korzystając z funkcji LISTA.


Po wprowadzeniu odpowiednich danych do powyższych pól procedurę tworzenia zestawienia uruchamia klawisz F1. Po jego naciśnięciu pojawi się okno wydruku - należy w nim wskazać, w jaki sposób chcemy wyświetlić lub wydrukować zestawienie. Opis obsługi okna wydruku znajduje się w następnym dziale.

Generalna zasada dotycząca określania warunków brzegowych dla zestawień jest taka, że wszystkie pola znajdujące się w formatce zestawienia połączone są operatorem logicznym „i” (and). Jeżeli jest inaczej wtedy jest to zaznaczone.


====== Obsługa okna wydruku ======

W wielu miejscach w systemie (dotyczy to m.in. dokumentów, zestawień, niektórych elementów kartotek) istnieje możliwość wydruku danych, które widoczne są na ekranie. Jeśli w danym miejscu programu taka możliwość istnieje, to w menu jest widoczny przycisk {{:wiki:f6.jpg}} (klawisz F6) - jego naciśnięcie powoduje wywołanie okna wydruku. Wydruk w systemie FIRMATIC jest pojęciem szerszym niż tylko wydruk na papierze. Oprócz tradycyjnego drukowania na papierze, okno wydruku pozwala również wyświetlić dane na ekranie w wybranym formacie (dostępne są wydruki tekstowe otwierane np. za pomocą programu Notatnik; wydruki w formie plików Word lub Excel, w zależności od rodzaju danych; oraz wydruki w formacie PDF) oraz wysłać je na wskazany adres e-mail jako załącznik we wskazanym formacie. W każdym miejscu systemu okno wydruku działa w ten sam sposób.

Poniżej znajduje się opis pól znajdujących się w oknie wydruku:

**flaga: Na ekranie** - przyjmuje wartości: TAK lub NIE, w zależności od tego czy chcemy oglądać lub edytować dany dokument lub zestawienie na ekranie czy też nie.


**Edytor** - pole ma domyślną wartość "MC" i nie należy jej zmieniać.


**Linii / stronę** - należy wprost podać ilość linii tekstu na jedną stronę wydruku. Uzależnione jest to od używanej drukarki i papieru. UWAGA: pole ma zastosowanie wyłącznie do wydruków tekstowych; dla formatów Word/Excel oraz PDF jego wartość jest nieistotna.


**flaga: Na drukarce** - przyjmuje wartość TAK lub NIE, w zależności od tego czy chcemy drukować dane na papierze czy też nie.


**Nazwa** - jeżeli określimy wartość flagi "Na drukarce" na TAK, to należy wpisać lub wybrać z listy (Ctrl-F) jedną z uprzednio zainstalowanych w systemie FIRMATIC drukarek z której chcemy skorzystać. Drukarki są instalowane przez administratora systemu.


**Ilość kopii** - należy określić ilość kopii, jaką chcemy otrzymać.


**flaga: Do pliku** - jej zaznaczenie spowoduje zapisanie danych do pliku.


**Nazwa** - jeżeli zapisujemy dane do pliku, należy wpisać nazwę pliku pod jaką dany zbiór ma być zachowany w systemie operacyjnym. Można podać całą ścieżkę dostępu. Jeżeli ścieżka dostępu nie zostanie podana, wówczas system użyje domyślnej zapisanej w parametrach konfiguracyjnych.


**flaga: Dopisz** - może przyjmować wartości: TAK lub NIE, w zależności od tego, czy chcemy dopisać dane do pliku z zachowaniem jego zawartości, czy chcemy utworzyć plik z nową zawartością.


**Format** - jeśli pole pozostanie puste, wydruk zostanie wygenerowany w formacie tekstowym, jeśli pole będzie miało wartość "PDF", wydruk zostanie wygenerowany w formacie PDF (trzeba jednak pamiętać, że nie wszystkie dane da się drukować w tym formacie), jeśli zaś pole będzie miało wartość "Excel / Word", wydruk zostanie sporządzony w formacie zgodnym z arkuszem kalkulacyjnym Excel lub edytorem tekstu Word. 

Większość zestawień generowanych przez system posiada możliwość zapisu w postaci pliku o formacie zgodnym z arkuszem kalkulacyjnym Excel. Jeżeli zdecydujemy się na taki format wydruku, wtedy uzyskamy możliwość odczytania danego pliku w excel’u i dalszej jego obróbki.

**flaga: Na EMail** - zaznaczenie flagi spowoduje, że drukowany dokument zostanie wysłany na wskazany adres e-mail. Można wysłać wiadomość na 2 różne adresy jednocześnie - należy je wprowadzić w pola "Bieżący" i "Kontrahent". W polu "Bieżący" mamy możliwość wyboru adresu z listy adresów oraz dopisania nowego adresu do listy.

Poniżej można również wybrać, czy chcemy wysłać dokument, dokument i załącznik czy tylko załącznik.
  * Dokument - zaznaczenie tej opcji spowoduje, że zostanie przesłany tylko dokument utworzony w Firmaticu (np. faktura obca).
  * Dokument i załącznik - zaznaczenie tej opcji spowoduje, że zostanie przesłany dokument utworzony w Firmaticu (np. faktura obca) oraz załączona do niego notatka (np. zeskanowany obraz faktury).
  * Załącznik - zaznaczenie tej opcji spowoduje, że zostanie przesłana tylko załączona do dokumentu notatka (np. zeskanowany obraz faktury).

<del>====== Mechanizm definiowania linii dokumentów i niektórych zestawień ======



Dla poprawy jakości obsługi, system Firmatic został wyposażony w mechanizm umożliwiający dostosowanie interfejsu użytkownika do jego indywidualnych potrzeb. Za jego pomocą użytkownik może w prosty sposób zaprojektować wygląd ekranu oraz wydruku dokumentu lub zestawienia.</del>

<del>
**Sposoby wyświetlania informacji na ekranie.** 


Sposób wyświetlania informacji na ekranie można zrealizować na dwa sposoby – w formie browsera (tabelki z kolumnami) oraz formatki (tabelki z polami opatrzonymi etykietkami). Użytkownik może zdecydować się na jedną z nich lub obie.

Po uruchomieniu linii dokumentu lub zestawienia w wersji podstawowej na ekranie pojawi się tabelka (browser), której kolumny są polami danego dokumentu. Pod browserem wyświetlane jest okienko (formatka), w której wyświetlane są te same pola. W wersji podstawowej tak w formatce jak i w browserze wyświetlane są wszystkie pola dostępne dla danego dokumentu lub zestawienia. Dokument można edytować zarówno kiedy kursor znajduje się w browserze jak i w formatce.

Zmiana położenia kursora w browserze lub formatce odbywa się za pomocą następujących klawiszy:


**TAB / SHIFT+TAB **– przesunięcie o pole w prawo / w lewo;


**Up-arrow (** ** ­ ****) / Down-arrow (** ** ¯ ****) –** przesunięcie o wiersz w górę / w dół;


**Page Up / Page Down –** przesunięcie o stronę tabelki w górę / w dół;


**ESC, Left-arrow / ESC, Right-arrow –**przesunięcie na początek / na koniec tabelki.


Zawartość pola, w którym znajduje się kursor można edytować pod warunkiem jednak, że pole podlega edycji.</del>


====== Definicja sposobu wyświetlania danych ======
 


Dla poprawy jakości obsługi, system Firmatic został wyposażony w mechanizm umożliwiający dostosowanie interfejsu użytkownika do jego indywidualnych potrzeb. Za jego pomocą użytkownik może w prosty sposób zaprojektować wygląd ekranu oraz wydruku dokumentu lub zestawienia. Dostosowywanie realizowane jest w dwóch etapach.


**Etap I – wybór sposobu wyświetlania.** 


Do edycji pierwszego poziomu definicji parametrów wyświetlania przechodzi się z miejsca, którego sposób wyświetlania chcemy zmienić (linie dokumentu lub zestawienie), używając kombinacji klawiszy: Alt - P lub przycisku {{:wiki:alt-p.jpg}}. 

Ekran edycji parametrów wyświetlania zawiera następujące pola:


**Browser/Formatka: -** pole służy do określenia jaki sposób wyświetlania danych wybieramy. Można w nie wpisać następujące wartości:


**A** – jeżeli użytkownik życzy sobie, aby wyświetlać dane tylko w formie browsera (tabelki z kolumnami),


**B** – jeżeli interesuje nas wyłącznie formatka


**C** – jeżeli interesuje nas tak browser jak i formatka (Skrócony browser + Skrócona formatka).


**Początek: -** pole określa wiersz ekranu, od którego będzie zaczynało się wyświetlane okno (odpowiednio: pełny browser, skrócony browser, pełna formatka, skrócona formatka)


**Wysokość: -** określa wysokość w wierszach wyświetlanego okna (odpowiednio: pełny browser, skrócony browser, pełna formatka, skrócona formatka)


**Edytowalny: - ** pole określa czy okno będzie podlegało edycji (dopuszczalne wartości: Tak, Nie). Jeżeli browser / formatka nie podlega edycji nie pojawia się w nim kursor.


**Etykiety: -** określa się tu czy w nagłówku browsera będą wyświetlane nazwy pól (kolumn) (dopuszczalne wartości: Tak, Nie).


**Wariant: - ** w tym polu wyświetlany jest identyfikator bieżącego wariantu


**Suma strony: Tak - ** flaga określa czy w wydruku mają się pojawić sumy każdej z kolumn zaznaczonych do sumowania, na końcu każdej strony.


**Suma pośrednia: Tak - ** flaga określa czy w wydruku mają się pojawić sumy każdej z kolumn zaznaczonych do sumowania, liczone od początku zestawienia do końca danej strony.


**Sumy grupowe: Tak - ** flaga określa czy w wydruku mają się pojawić sumy każdej z kolumn zaznaczonych do sumowania i określonej jako klucz sortowania, po zmianie klucza sortującego.


**Kreska pionowa: Tak –**Czy ma być drukowana kreska pionowa rozdzielająca kolumny (brak kreski znacznie przyśpiesza wydruk).


**UWAGA:** 


Pomiędzy parametrami sposobów wyświetlania istnieją pewne powiązania wynikające z ograniczeń ekranowych. Dlatego należy zwrócić uwagę na to, aby:


wysokości dla pełnego browsera była mniejsza od 20


wysokości dla pełnej formatki była mniejsza od 20


suma wysokości dla skróconego browsera i skróconej formatki była mniejsza od 20;


początek dla skróconej formatki był większy od sumy początku i wysokości skróconego browsera.


System kontroluje wymienione wyżej zasady. W razie wykrycia niezgodności ustawień pojawia się odpowiedni komunikat.


Można oczywiście tak dobrać parametry wyświetlania żeby formatka była wyświetlana w górnej części ekranu a browser w dolnej.


Jeżeli definicja sposobu wyświetlania danych dotyczy zestawienia wtedy użytkownik może również określić wygląd nagłówka oraz stopki wydruku. W tym celu należy w linie znajdujące się pod „Nagłówkiem wydruków” lub „Stopką wydruków” wpisać tekst w takim formacie w jaki ma on się pojawić na wydruku. Pomocna może się tu okazać funkcja dosuwania do prawej strony wydruku, określonego tekstu. Aby to osiągnąć należy wpisać taki tekst w następujący sposób: **[tekst]>**. System oferuje również swoje zmienne zawierające – nazwę miasta, w którym ma swoją siedzibę właściciel programu, nazwę firmy użytkującej program, nazwę użytkownika tworzącego dane zestawienie oraz aktualną datę. Można to uzyskać wpisując odpowiednio - @miasto, @firma, @użytkownik lub @data.


Należy pamiętać o tym, że definicja sposobu wyświetlania dotyczy konkretnego użytkownika oraz miejsca w programie. Oznacza to, że zmiany będą widoczne tylko dla ich autora. System umożliwia jednak przesyłanie pomiędzy użytkownikami definicji sposobów wyświetlania. Służą do tego następujące klawisze:


**Kopiowanie do innego Użytkownika** **F6 –** wysyłanie definicji do użytkownika. Po naciśnięciu klawisza F6 pojawi się okienko wyboru użytkownika. Wpisanie tam identyfikatora użytkownika i naciśnięcie klawisza F1 spowoduje przesłanie definicji do wskazanego użytkownika. Możliwość używania tej funkcji jest związana z posiadaniem odpowiedniego uprawnienia.


**Kopiowanie z innego użytkownika Ctrl+V –** kopiowanie definicji użytkownika, którego identyfikator wskażemy oknie wyboru użytkownika.


**Kopiowanie z innego twix-a ESC-V** - (naciśnięte sekwencyjnie; najpierw Esc potem V) – pozwala na wybór ustawień z listy ustawień dla innych miejsc w systemie. Wybór odbywa się w taki sposób, że kopiowane są tylko te pola które są wspólne dla kopiowanego ustawienia i bieżącego miejsca.


**Kopiowanie do listy Użytkowników ****F3** – umożliwia przesłanie bieżącego ustawienia do listy użytkowników. Lista użytkowników powinna być wcześniej przygotowana.


Istnieje również możliwość skopiowania definicji z wzorca (tzn. z jego wersji podstawowej). Dla każdego użytkownika istnieją trzy wzorce:


**Kopiowanie z prywatnego wzorca** – wzorzec prywatny można ustawić w Specjalne/Definicje/Twix’ów. W tym miejscu można ustawić konkretny twx (Ctrl F) lub twx nadrzędny (Esc Q).


**Kopiowanie z domyślnego wzorca –**domyślny wzorzec jest ustawiany przez producenta systemu.


**Kopiowanie z domyślnego użytkownika –**domyślny użytkownik jest wskazany konfiguracji systemu. Wskazujemy tam takiego użytkownika, który ma najlepiej ustawione twx’y.


Dla opracowywania wyglądu ekranów od początku wygodnie jest wybrać wszystkie dostępne w danym miejscu pola a następnie skasować niepotrzebne. W tym celu należy po naciśnięciu klawiszy CTRL V wyjść z wyświetlonego okienka „Wyboru użytkownika” przez naciśnięcie klawisza **F4**, nic uprzednio nie wpisawszy, a na wyświetlone dalej pytanie trzeba odpowiedzieć twierdząco. Spowoduje to wygenerowanie pełnego zestawu pól dla danego miejsca w programie.


Ponieważ często się zdarza konieczność przeglądania danego zestawienia w różnych układach, umożliwiono użytkownikowi tworzenie różnych wariantów tego samego twix’a. Można to zrobić używając do tego celu następujących funkcji.


**Wybór lub założenie nowego wariantu F5 –**umożliwia założenie nowego wariantu poprzez wpisanie jego nazwy w okienku wyboru. Jeżeli chcemy wybrać wariant już istniejący wtedy korzystamy do tego celu z funkcji LISTA (Ctrl F).


**Kasowanie bieżącego wariantu F10 –**umożliwia usunięcie bieżącego wariantu.


**Przeliczanie kolumn dla wydruku F9 –**Zmiana ustawień pól, powoduje zmianę w definicji wydruku, aby uniknąć kłopotliwego obliczania numerów kolumn w wydruku, można zastosować klawisz F9, który uruchamia funkcję przeliczającą kolumny w wydruku. Zastosowanie tej funkcji jest możliwe tylko do wydruków jednoliniowych.


Zapisanie definicji sposobu wyświetlania następuje po naciśnięciu klawisza F1.


F4 wyjście bez zmian.



**Etap II – wybór pól do wyświetlenia.** 


Do wyboru pól przechodzimy z pierwszego etapu również za pomocą kombinacji klawiszy: **ESC, Ctrl+P (najpierw ESC, potem razem Ctrl P)**. Po ich użyciu na ekranie pojawi się następujące okno:



Poszczególne wiersze listy, która zostaje wyświetlona przedstawiają pola dostępne w tym miejscu programu (linie dokumentu lub zestawienie). Kolejność tych pól odpowiada kolejności kolumn w browserze (tabeli). Zmiana położenia kursora w liście odbywa się za pomocą następujących klawiszy:


**TAB / SHIFT+TAB **– przesunięcie o pole w prawo / w lewo;


**Up-arrow / Down-arrow –** przesunięcie o wiersz w górę / w dół;


**Page Up / Page Down –** przesunięcie o stronę listy w górę / w dół;


**ESC, Left-arrow / ESC, Right-arrow –**przesunięcie na początek / na koniec listy.


**F9 –** wstawienie wiersza.


**F10 –** usunięcie wiersza.


Zawartość pól oraz całych wierszy można oczywiście edytować. Edycja zawartości wierszy:


Wybór pola w wierszu polega na ustawieniu kursora w pustym wierszu i naciśnięciu kombinacji klawiszy **Ctrl+F**. Z wyświetlonej w ten sposób listy pól (wszystkie jakie są dostępne w tym miejscu programu) należy wybrać żądane (przez ustawienie na nim kursora i naciśnięciu klawisza **ENTER**).


Wstawienie wiersza dokonuje się dwuetapowo. Po pierwsze należy wybrać lokalizacje dla nowego wiersza poprzez ustawienie się na wierszu, PRZED którym ma on się pojawić i naciśnięciu klawisza **F9**. Następnie należy zamienić zawartość pustego wiersza w sposób opisany powyżej.


Znaczenie poszczególnych pól w wierszach jest następujące:


**Lp.: -** numer kolejny pola.


**Etykieta pola w browserze: -** etykieta pola wyświetlana w browserze w odpowiedniej kolumnie. Etykieta będzie wyświetlana tylko wtedy jeżeli w poprzednim etapie ustaliliśmy, że browser pełny lub skrócony będą miały etykiety. Po ustawieniu kursora w tym polu wpisujemy odpowiadające nam brzmienie etykiety.


**Format w browserze: -** jest to format danych wyświetlanych w polu. Format określa się za pomocą następujących symboli:


**9** - oznacza dowolną cyfrę


**>** - oznacza cyfrę, przy czym jeśli jest to nie znaczące zero (dla części całkowitej) nie jest wyświetlane


**<**- oznacza cyfrę, przy czym jeśli jest to nie znaczące zero (dla części dziesiętnej) nie jest wyświetlane


**x( )** – oznacza pole tekstowe, którego długość wpisuje się między nawiasy


**.** – oddziela części całkowitą od dziesiętnej dla pola numerycznego


**,** - oddziela część tysięczną od setnej, milionową od tysięcznej … itd. części całkowitej liczby dla pola numerycznego


**/ **- używa się do określenia formatu daty (np.99/99/9999)


Przy wybraniu danego pola system wpisuje domyślny (zdefiniowany w bazie danych) format dla danego pola.


**Dł: - ** długość pola w browserze. Należy pamiętać o tym, że jeżeli długość pola będzie mniejsza od długości tego pola w bazie danych zostanie ona obcięta. Zmieniając długość pola należy odpowiednio zmodyfikować format.


**Is: - ** pole nie podlega edycji.


**BF: -** pole określa, gdzie będzie wyświetlane dane pole. Można tu wpisać następujące wartości:


**A** – wyświetlać tylko w browserze, **B** - wyświetlać tylko w formatce, **C** – wyświetlać zarówno w browserze jak i w formatce.


**E: - ** Czy pole jest edytowalne


**O: - ** Czy pole jest obowiązkowe (nie może być puste)


**Etykieta pola w formatce: -** etykieta pola wyświetlana w formatce w odpowiednim miejscu. Po ustawieniu kursora w tym polu wpisujemy odpowiadające nam brzmienie etykiety. Oczywiście etykiety w browserze i formatce mogą być różne.


**Format w formatce: -** jest to format danych wyświetlanych w polu. Format pól formatki określa się tak samo jak w przypadku browsera.


**Dł: - ** długość pola w formatce. Należy pamiętać o tym, że jeżeli długość pola będzie mniejsza od długości tego pola w bazie danych zostanie ona obcięta. Zmieniając długość pola należy odpowiednio zmodyfikować format.


**Wz: - ** Numer wiersza w formatce liczony od początku formatki (nie od początku ekranu), w którym będzie wyświetlane pole (etykieta oraz wartość).


**KL: - ** Kolumna w formatce , od której będzie zaczynać się nazwa (etykieta) pola.


**KV: - ** Kolumna w formatce, od której będzie zaczynać się wartość pola. Numer kolumny, w której będzie wyświetlana wartość pola nie może być mniejszy niż numer kolumny etykiety + długość etykiety (w znakach) w przeciwnym razie etykieta zostanie przykryta przez wartość pola.


**K: - ** pole określa, czy podświetlać kursor znajdujący się w danym polu. Pole przybiera następujące wartości: T – tak, N – nie.


**Etykieta pola w wydruku: -** etykieta pola wyświetlana w wydruku w jego nagłówku. Po ustawieniu kursora w tym polu wpisujemy odpowiadające nam brzmienie etykiety.


**Format w wydruku: -** jest to format danych drukowanych w odpowiednim miejscu na wydruku. Format pól formatki określa się tak samo jak w przypadku browsera i formatki.


**Dł: - ** długość pola w wydruku. Należy pamiętać o tym, że jeżeli długość pola będzie mniejsza od długości tego pola w bazie danych zostanie ona obcięta. Zmieniając długość pola należy odpowiednio zmodyfikować format.


**Wz: - ** Numer wiersza w wydruku. Dla wydruków zawierających dużą ilość pól, których nie możemy pomieścić w jednej linii ( drukarka 15 calowa drukuje ok. 240 znaków w trybie skondensowanym) możemy zaplanować wydruk wieloliniowy. W tym polu wskazujemy numer wiersza w obrębie jednej linii (wieloliniowej) wydruku.


**KW: - ** Kolumna w wydruku , od której będzie zaczynać się wartość pola. Wartość tego pola można przeliczyć automatycznie naciskając F9 w poprzedniej formatce.


**X: - ** Kolejność przy sortowaniu. Wpisując w to pole numer od 1-9 ustalamy sposób przesortowania uzyskanego zestawienia na papier lub ekran przeglądarki.


**G: - ** Ustawienie tej flagi na TAK spowoduje wstawienie na wydruku dodatkowych linii sumujących przy zmianie klucza sortowania. Ta flaga działa tylko wtedy gdy kolumna jest oznaczona jako klucz sortowania (patrz poprzednie pole).


**S: - ** pole określa (dla pól numerycznych), czy wartości wpisane w to pole będą sumowane i wyświetlane w podsumowaniu wydruku ( dotyczy tylko zestawień). Pole przybiera następujące wartości: T – tak, N – nie.


Numery wierszy i kolumn odnoszą się do etykiet w nagłówku zestawienia i do wartości pól w poszczególnych wierszach (wieloliniowych) zestawienia.


Wyjście z edycji pól do edycji parametrów następuje po naciśnięciu klawisza **F1 ** z zapisem wprowadzonych zmian lub **F4** bez zapisu.



====== Wyjście z programu ======



Zakończyć pracę programu można za pomocą opcji WYJŚCIE lub klawisza F4.


Należy pamiętać o prawidłowym wylogowaniu się z systemu operacyjnego UNIX, \\ 
tzn. po wyjściu z programu należy napisać „exit” i nacisnąć ENTER.
